Django ile Blog Geliştirme - Kurulum ve İlk ayarlar

Django, bir çırpıda uygulama geliştirmenizi, temiz ve sonuç odaklı kod yazmanızı destekleyen bir web çatısı (framework)'dür. Django iki temel sorunla başa çıkmaya çalışır: kısıtlı zaman ve deneyimli web geliştiricilerinin sıkı kalite standartları. Django yüksek performanslı, zarif web uygulamarını kısa zamanda geliştirebilme imkanı sunar.

Django'nun temel özellikleri arasında, zengin veritabanı erişim API'si, otomatik admin sayfası, şık url tasarımı, şablon sistemi, önbellek sistemi ve çoklu dil desteği sayılabilir.

Django siteleri arasında, Disqus, Instagram, Mozilla, OpenStack, Pinterest gibi büyük siteler yer alır.

Python ile web geliştirmenin benim için vazgeçilmezlerinden biri olan django çatısı ile, baştan başlayarak nasıl bir blog geliştirileceğine dair bir yazı dizisine başlıyorum. Örnek kodlarıyla birlikte geliştirilecek bu uygulamaya ait yazıların 01. bölümünde yeni bir django projesine nasıl başlanacağına ve ilk ayarlara değineceğim.

Bu yazı dizisinde bahsedilen blog uygulamasının son haline github deposundan ulaşabilirsiniz.

Django çatısı ile python web uygulaması geliştirmeye başlamadan önce ilk iş bir Python yorumlayıcısı edinmek olacaktır. Eğer bir gnu/linux veya unix tabanlı bir bir işletim sistemi kullanıyorsanız, muhtemelen Python programlama dili sisteminizde zaten kuruludur. Emin olmak için, gnu/linux komut satırına which Python komutunu verebilirsiniz. Eğer Python sisteminizde yüklü değilse, komutun bulunamadığına dair bir hata alırsınız. Böyle bir hata almanız halinde, sisteminize ait paket yöneticisi aracılığıyla, veya kaynak koddan derleyerek Python programlama dilini kurabilirsiniz. Bunların detaylarına değinmeyeceğim.

Ancak şunu belirtmek isterim ki Django Python'un 3.0 ve üzeri sürümleri desteklemiyor.Django artık Python 3 destekliyor. Python kullanmak için, 2.5,2.6 veya 2.7 sürümlerini tavsiye edebilirim.

Windows'da Python kurmak için ise Python'un resmi sitesinden Windows kurulum dosyalarını indirip, kurmanız gerekiyor. 2.x bir sürüme ihtiyacınız olduğunu tekrar belirtmek istiyorum. Python'u kurduktan sonra, Python ana dizinini (genellikle c:\Python27) ve Python ana dizini içindeki Scripts dizinini windows sistem yoluna eklemek iyi bir fikir olabilir. Böylece, Python'un kendisi ve yüklü Python paketlerinin çalıştırılabilir dosyaları komut satırından erişilebilir hale gelir. Windows'da Python kullanmanın bir diğer yöntemi için Cygwin aracıyla ilgili açıklamalar'a bakabilirsiniz.

Çalışan bir Python yorumlayıcısı elde ettikten sonra, ihtiyacınız olan şey -tahmin edersiniz ki- django çatısı. Gnu/Linux sistemlerin birçoğunda Django web geliştirme çatısı resmi paket depolarında veya kullanıcı depolarında bulunabilir. Eğer depolarda bulamazsanız veya Windows kullanıyorsanız, birkaç seçeneğiniz var.

İlk seçeneğiniz, django'nun kaynak kodlarını indirip, python setup.py install komutunu kaynak kodlarını açmış olduğunuz dizinden çalıştırarak kurulum yapmak.Eğer windows kullanıcısı iseniz, python sistem yolunuzda olmayabilir. O yüzden ya python'u sistem yolunuza ekleyin, ya da python yorumlayıcısının tam yolunu kullanını.

Gnu/Linux sistemlerde ise bunu yapmak için yönetici haklarına ihtiyaç duyabilirsiniz. Diğer bir seçeneğiniz ise, eğer setuptools python paketi sisteminizde yüklüyse,easy_install django komutuyla yükleme yapmak. Bu komut django web çatısını sizin için indirip kuracaktır. Diğer bir seçenek ise pip aracılığıyla yükleme yapmak. Eğer pip python paketi sisteminizde yüklüyse, pip install django komutu aracılığıyla da yükleme yapabilirsiniz. Django'nun kurulumunu yaptıktan sonra, python kabuğuna girip, şu komutu vererek, django'nun dosylarının içe aktarılabildiğinden emin olun: import django

Eğer bu komutu verdikten sonra hiçbir hata almazsanız, django ile web geliştirme yapmaya hazırsınız demektir.

Django'nun kurulumunu yaptıktan sonra, eğer daha önceden başlanmış bir projeniz yoksa,

django-admin.py startproject proje_adi

komutuyla yeni bir django projesine başlayabilirsiniz. Bu komut size proje_adi isimli bir dizin içinde, 4 adet dosya oluşturacak.

  • __init__.py Boş bir dosyadır. Bu dosyayla neredeyse hiç bir işiniz olmayacak. Bu dizinin bir python paketi olduğu belirtmek için oradadır.
  • manage.py django-admin.py ile neredeyse aynı işi yapar, ancak projenizi python yoluna eklemek ve DJANGO_SETTINGS_MODULE çevre değişkenini ayarlamak gibi birkaç ek fonksiyonu vardır. Bu yüzden projenizin yönetimini bu modül aracılığıyla yapacaksınız. Ne yaptığınızdan çok emin değilseniz, bu dosyayı olduğu gibi bırakın.
  • urls.py Sitemizde hangi url'in nasıl sunulacağına ilişkin bilgi içerir. Daha detaylı bilgiye ilerleyen zamanlarda değineceğiz.
  • settings.py Projenin bütün ayarları bu modülün içerisindedir. manage.py ile aynı dizin içinde olması ve adının settings.py olması şarttır. Aksi halde başınız bir hayli ağrıyacaktır.

Ayarların detaylarına birazdan değineceğiz. Böylece içi boş bir django projesine başlamış olduk. Eğer gözlerinizle şahit olmak isterseniz, proje dizininizin içindeyken,

python manage.py runserver

komutunu vererek geliştirme sunucusunu başlatabilirsiniz. Bu sunucuyu geliştirme süreci boyunca kullanacaksınız, ama günlük kullanım web sunucusu olarak tavsiye edilmiyor. Eğer sunucunuz başarıyla çalıştıysa (localhost)[http://localhost:8000] adresine giderek django'nun "It Worked" (Çalıştı) sayfasını görebilirsiniz. Ama henüz birşey yapmış değiliz.

Bu yazının son kısmında biraz ayarlara bakacağız. Django projenizin ayarları settings.py içerisinde bulunur. Bu modülü istediğiniz zaman uygulamalarınıza "import" ile dahil ederek kullanabilirsiniz. Şimdi her ayara tek tek bakmaktansa birkaç tanesinin üzerinde duracağım.

DEBUG = True

Bu ayar django projenizde bir hata olduğu zaman ayrıntılı hata ayıklama mesajlarını görmenizi sağlıyor. Geliştirme sunucuzdayken çok kullanışlı bir özellik olsa da, günlük kullanım sunucunuza geçtiğinizde kapatmanız gerekir. Günlük kullanım sunucunuzda açık bırakmak güvenlik açığına neden olur.

DATABASES = {
    'default': {
        'ENGINE': 'django.db.backends.sqlite3', # Add 'postgresql_psycopg2', 'postgresql', 'mysql', 'sqlite3' or 'oracle'.
        'NAME': '/home/yasar/database.db',                      # Or path to database file if using sqlite3.
        'USER': '',                      # Not used with sqlite3.
        'PASSWORD': '',                  # Not used with sqlite3.
        'HOST': '',                      # Set to empty string for localhost. Not used with sqlite3.
        'PORT': '',                      # Set to empty string for default. Not used with sqlite3.
    }
}

Burada veritabanı ayarlarını yapıyoruz. Blog uygulaması örneğimizde kullanımı kolay olması açısından sqlite3 veritabanı kullanacağız. Bu yüzden ENGINE'i django.db.backends.sqlite3 olarak ayarladık. Diğer seçeneklerimiz sqlite3 yerine 'postgresql_psycopg2', 'postgresql', 'mysql' veya 'oracle' olabilirdi. Bunların hangisinin ne anlama geldiği yeteri kadar açık sanırım. NAME anahtarı kullandığımız veritabanının adı, eğer sqlite3 kullanıyorsak, bu veritabanımızın dosya yolu. Tam yol kullanmayı unutmayın. USER ve PASSWORD, veritabanımızın kullanıcı adı ve şifresi, sqlite için boş bırakabiliriz. HOST ve PORT ise sırasıyla veritabanın hangi makinede bulunduğunu ve portunu belirtiyor. Eğer veritabanı localhost'daysa ve öntanımlı port üzerindeyse, boş bırakabiliriz. Ayrıca sqlite için bu değerlerin bir anlamı yok.

TIME_ZONE = 'Europe/Istanbul'

zaman dilimimizi ayarlıyoruz. Windows sistemlerde, sisteminizde ayarlı saat dilimiyle aynı olmalı. Türkiye'deki windows kullanıcıları bunun için bu değeri 'Europe/Istanbul' olarak ayarlamaları gerekiyor. Unix sistemlerde ise None girmek django'nun otomatik olarak sistem saatinizi kullanmasına neden olur. Buraya girilebilecek değerlerin büyük bir çoğunluğunu saat dilimiyle alakalı wikipedia makalesinde bulabilirsiniz.

LANGUAGE_CODE = 'tr'

Bu projenin dilini ayarlıyor. Türkçe için 'tr' girebilirsiniz.

STATIC_ROOT = '/home/yasar/static_files'

css, js ve resim dosyaları gibi içeriği sabit dosyaların toplanacağı yer. Buraya kendiniz birşey eklemeyin. Detaylarına daha sonra değineceğiz. Bu dizini proje dosyanızın dışarısında tutmakta fayda var.

STATIC_URL = '/static/''

Bu statik dosyaları hangi link üzerinden sunulacağını ayarlıyor. Olduğu gibi bırakılabilir.

SECRET_KEY = 'asdfasdşfj qğwfasdfj lşahwe fhaşslkdnfj pqwdnf ş'

Bunu kimseye göstermeyin. Yeteri kadar uzun, eşsiz ve rastgele bir şey olmalıdır. Size özel bir gizli anahtardır. Şifreleme işlemleri için kullanılır. Ayrıca, hazırda çalışan bir sitenin SECRET_KEY'ini değiştirmek, eski verilere ulaşamamanıza neden olabilir. Projenizi ilk başlattığınızda size özel bir adet oluşturulur. Olduğu gibi bırakabilirsiniz.

INSTALLED_APPS = (
    'django.contrib.auth',
    'django.contrib.contenttypes',
    'django.contrib.sessions',
    'django.contrib.sites',
    'django.contrib.messages',
    'django.contrib.staticfiles',
    # Uncomment the next line to enable the admin:
    # 'django.contrib.admin',
    # Uncomment the next line to enable admin documentation:
    # 'django.contrib.admindocs',
)

Bu projede yüklü olan uygulamaların bir listesi. Bunlar yeni bir projeye başladığınızda otomatik olarak eklenenler. Eğer bunlardan birkaçına ihtiyacınız olmadığından eminseniz, buradan kaldırabilirsiniz. Ancak bunlara dokunmamayı tavsiye ederim. En azından şimdilik. Bu yazıda inceleyeceğimiz ayarlar bu kadar. Yazı dizisinin ilerleyen bölümlerinde yeri geldikçe ayarlar dosyasına tekrar döneceğiz.

Bu yazıda django ile yeni bir projeye başlamaya ve projenin bazı temel ayarlarına değinmeye çalıştım. Bir sonraki yazıda Django modelleri anlatılacak.