Python ile soketler - 2

Bir önceki yazıda, Python ile soketlerin kullanımı konusuna genel bir giriş yapmıştım. O yazıda sadece istemci (client) soketlere yüzeysel olarak değinmiştim. Bu yazıda ise, sunucu özelliği olan programlarda soketlerin nasıl kullanılacağına değineceğim.

Bu yazıları tek bir seferde okuyup anlamaya daha müsait olması için, kısa ve öz tutmaya gayret ediyorum. Bu sebeple, bu yazıda sunucu programlarda kullanıldığını görebileceğimiz select ve threading gibi modüllerine değinmeyeceğim. Bunun yerine, bunların kendilerine ait kısa yazılar ile anlatılması bana daha verimli geliyor.

Yine bir örnekle başlayalım;

serversocket = socket.socket(
    socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM)

serversocket.bind((socket.gethostname(), 80))
serversocket.listen(5)

İlk satırda yeni bir şey yok. Bir önceki yazıda anlatıldığı gibi bir soket objesi oluşturuluyor. 

İkinci satırda ise, bind metodunun kullanıldığını görüyoruz. Sunucu görevi görecek bir soketin bağlantı kabul etmeden önce, bir adresle ilişkilendirilmesi gerekir. Aldığı argüman, soketi oluştururken kullandığımız adresleme türüne (bu örnekte AF_INET) göre farklılık gösterir. Bizim örneğimizde, adres ve porttan oluşan bir tuple veri tipi kullandık.

Burada, socket.gethostname() bize bilgisayarımızın ağda kendini hangi isimle tanıttığını gösteren bir fonksiyon. Bunun yerine, localhost veya "" da kullanılabilirdi. Ancak bu durumda, bu soket sadece o bilgisayardan gelen isteklere açık olur. Ağdaki diğer bilgisayarlar, bu soketimize bağlanamazlar.

İkinci argüman olarak da port numarası belirledik. Soketimizin bu portla ilişkilendirilebilmesi için, bu portun kullanımda olmaması gerekir. Eğer başka bir program bilgisayarınızdaki 80 numaralı portu işgal ediyorsa, işletim sistemi sizin soketinize bu portu vermeyecektir. Bu gibi durumlarda, ya o portu kullanan işlemin o portu salıvermesini beklemeli (soketi kapatmasıyla olur) ya da kendinize başka bir port seçmelisiniz.

Bu örnekte kullanılan 80 portu, internet sunucuları tarafından kullanıldığından, eğer bilgisayarınızda bir internet sunucusu çalışıyorsa, size verilmeyecektir. Ayrıca, Windowsda bu tip özel portları kullanabilmek için yönetici hakları gerekebilir. Soketler konusunda denemelerinizi yaparken, port numarası olarak 4 haneli rasgele (max: 65536) rakamlar kullanmanızı tavsiye ederim. Ya da, port numarası olarak 0 vererek, işletimi sisteminin sizin için uygun bir port seçmesini isteyebilirsiniz.

>>> serversocket.bind((socket.gethostname(),0))
>>> serversocket.getsockname()
('192.168.1.100', 56956)

Örneğimizde, işletim sisteminin bize 56965 numaralı portu tayin ettiğini görüyoruz.

Soketimizi bir adresle ilişkilendirdikten sonra, artık o adresi dinlemeye başlayabiliriz. Bunu ilk örneğimizdeki serversocket.listen(5) satırı ile yapıyoruz. Argüman olarak verdiğimiz 5 sayısı, işletim sisteminin bizim için ne kadar bağlantı isteğini sırada bekleteceğini gösteriyor. Bu durumda, 5 kişi sırada beklerken eğer altıncı bir kişi bu sokete bağlanmak isterse, o kişi için bağlantı reddedilecek.

Artık, bağlantı istekleri işletim sistemi tarafından kabul edilip sıraya konmaya başlandı. Sırada bekleyen ilk isteğimizi kabul edelim;

(clientsocket, address) = serversocket.accept()

accept() metodu bize bir tuple döndürür. İlk elemanı, bir client sokettir. Kabul ettiğimiz bağlantıyla iletişim kurmak için, bunun send ve recv metotlarını kullanacağız. Bunun ikinci elemanı da, iki elemandan oluşan başka bir tuple olup, ilk elemanı karşı soketin IP adresi, ikinci elemanı da portudur. Diğer durumlarda olduğu gibi, soketin adreslendirme türüne göre (AF_INET), bu değer de farklılık gösterebilir.

Yaptığımız şeyi bir bütün olarak görmek için, aşağıdaki kodu kullanabiliriz;

import socket

server = socket.socket(socket.AF_INET, socket.SOCK_STREAM)

server.bind((socket.gethostname(), 0))

server.listen(5)

print "{}:{} dinleniyor...".format(*server.getsockname())

while True:
    try:
        client, address = server.accept()
        print "{}:{} bağlandı".format(*address)
        print client.recv(4096)
        client.send("Merhaba dünya!")
        client.close()
    except KeyboardInterrupt:
        break

server.close()

Bu programı çalıştırdığınızda, hangi adresi dinlediğini size bildirecek. O adresi internet tarayıcınızla ziyaret ederseniz (doğru portu kullandığınızdan emin olun), tarayıcıda "merhaba dünya", program çıktısında da tarayıcının size gönderdiği HTTP başlıklarını göreceksiniz.

Bu yazılık da bu kadar olsun. Bir sonraki yazıda birkaç kısayola değinmeyi planlıyorum. Kolay gelsin.